Menatek, merhum Kazım Ünal’ın vefatının ardından yöneticileriyle birlikte geleceğe emin adımlarla ilerliyor.
Dünya çapında birçok silahlı kuvvet ve sektör şirketine alt sistem tedarikçiliği yapan Menatek, Mayıs ayında sektörün duayen isimlerinden biri olan Genel Müdürü Kazım Ünal’ı kaybetti. Şirketin yönetimi, şu anda şirket içinde kritik görevler üstlenen ve Menatek’in yeni neslini temsil eden Menatek Yönetici Ortağı Mehmet Ünal ile İş Geliştirme ve Strateji Direktörü Naz Ünal’a devredildi. Mehmet ve Naz Ünal, MSI Dergisi okurları için babaları Kazım Ünal’ın şirkete kazandırdığı vizyonu, şirketin gelecekteki hedeflerini ve büyüme stratejilerini anlattı.
MSI Magazine: Sayın Mehmet ve Sayın Naz, Menatek’in kurucusu olan ve şüphesiz şirketin büyümesinde öncü bir rol oynayan babanız Kazım Bey’in vefatı hepimizi üzdü. Kurumsal gelişim ve sürdürülebilirlik açısından, merhum Kazım Bey size nasıl bir Menatek bıraktı?
Naz ÜNAL: Babamız çok vizyoner bir insandı ve bilgisi ve kültürüyle yolumuza çok iyi bir ışık tuttu. Askeri kariyeri ve mühendislik eğitimi sırasında edindiği deneyimlerle emekli olduktan sonra Menatek’i kurdu. Hem savunma sanayisinde hem de son kullanıcı tarafında alt sistem ve yedek parça tedarikindeki sorunların çok iyi farkındaydı. Yaklaşık 30 yıl önce küçük bir ofiste faaliyetlerine başlayan Menatek, bugün dünya çapında 23 ülkeye ürün ihraç eden ve Türk savunma ve havacılık sektöründeki birçok şirketle iş yapan, sektörün önemli bir oyuncusu haline gelmiştir. Son 10 yıldır şirkette çalıştığımız süre boyunca, Menatek’in yeni neslini temsil eden bizlere bilgi birikimini ve mühendislik deneyimini aktardı. Menatek’i gelecekte çok daha önemli noktalara taşıyabilecek bir vizyon kazandırdı.
Kazım Ünal kimdir?
1968 yılında Kazım Ünal, Kuleli Askeri Lisesi’nden birincilikle mezun oldu ve Altın Mezuniyet Plaketi’ne layık görüldü. Diplomasını dönemin Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay ve Genelkurmay Başkanı General A. Cemal Tural’dan alma onuruna erişti. Ardından İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Fakültesi’nden 3. olarak mezun olarak Kıdemli Makine Mühendisi unvanını aldı ve aynı üniversitede işletme yüksek lisansını tamamladı. Milli Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetleri’ne (TSK) bağlı çeşitli Ana Bakım Fabrikalarında Fabrika Müdürü olarak görev yaptı.
Emekli olduktan sonra Ünal, askeri görev süresince edindiği derin bilgi ve deneyimini kullanarak 1995 yılında Menatek’i kurdu. Menatek, kurulduğu günden bu yana Türkiye’nin stratejik öneme sahip tüm askeri fabrikalarına yedek parça tedarik etmektedir. 2000 yılında Menatek, Amerika Birleşik Devletleri ile işbirliğine başlamış, 2002’de NATO’nun, 2006’da ise ABD Ordusu’nun onaylı tedarikçisi olmuştur.
Menatek’in tarihi boyunca gerçekleştirdiği birçok “ilk”te kilit rol oynayan Ünal, fren sistemleri, pompalar, filtreler, alternatörler, jeneratörler, marş motorları, anahtarlar, periskoplar, özel tip rulmanlar, dişliler ve test tezgahları ile çeşitli ürün ve sistemlerin yanı sıra, özellikle paletli ve tekerlekli askeri kara araçlarının hareketli parçalarının tüm bileşenlerinin yerli üretimine katkıda bulunarak Türkiye’nin dışa bağımlılığının azaltılmasında önemli bir rol oynamıştır.
Kazım Ünal’ın, Menatek’in Türk tarihinde ilk kez gerçekleştirdiği üretimlerdeki başlıca teknolojik gelişmeler:
Tankların palet parçalarının ana bileşenlerinden biri olan porteur (yol) tekerleklerinin alçı kaplama teknolojisi
Palet ayar mekanizmalı kol tertibatları ve palet kollarının dövme teknolojisi
Çok çeşitli pompa türlerinin üretiminde kullanılacak döküm ve dişli imalat teknolojileri
50 tonluk araçların fren sistemi ve 70 tonun üzerindeki tankların döner amortisörleri için ultra yüksek hassasiyetli işleme teknolojisi
Periskop üretiminde kullanılan monoblok laminasyon teknolojisi
Özel tip rulmanlarda uygulanan şekillendirme teknolojisi
Salıncak kollarında kullanılan soğuk şekillendirme ve robotik kaynak teknolojileri
70 tonun üzerindeki tanklar için burulma çubukları ile geri kazanım ve ön ayar teknolojileri
"Tüm bunların ötesinde, Kazım Ünal'ın tüm Menatek ailesine bıraktığı en değerli miras, yorulmadan ve motivasyonunu kaybetmeden çalışmak ve onurlu başarılara imza atmaktır."
Menatek Ailesi
Naz ÜNAL: Aramızda bunu sık sık konuşuruz: Menatek, sahip olduğu bilgi birikimi ve vizyonuyla aslında işlenmemiş bir mücevherdir. Bunu bize babamız gösterdi. Biz de bu cevheri işlemeyi deniyoruz. Gelecekte, babamızı bize bıraktığı ahlaki değerler ve iş kültürüyle şirketin kurumsal kültüründe yaşatmaya devam edeceğiz. Menatek’in büyümesini yeni planlarla sürdürürken, şirketimizi daha sağlam adımlarla geleceğe taşıyacağız. Yaklaşık 2-3 yıl önce Menatek, bir nesil değişimi yaşamaya başladı ve babamızın önemli katkılarda bulunduğu bir dönüşüm yolculuğuna çıktı. Bu yolculuk için çizdiğimiz stratejiye uygun olarak çeşitli hedefler belirledik ve bu hedeflere doğru kararlı adımlar atıyoruz. Kısacası, babamız bize genç bir çınar ağacı bıraktı ve biz de bu genç çınarı daha da büyütmek için gerekli adımları atacağız. Şirketin değerlerini babamızın yaşam ilkeleriyle uyumlu hale getirerek Kazım Ünal’ı ölümsüzleştireceğiz.
Bunun kolay olmayacağının farkında olsak da, bu süreç için hazır ve donanımlıyız; bu durum bizi korkutmuyor. Çünkü onun enerjisi, olumlu kalma yeteneği ve motivasyonu hepimiz için bir ilham kaynağıydı. En sevdiği şey, durmaksızın ve pes etmeden çalışmaktı. Her gün aynı heyecan ve dinamizmle, çalışanlara ve şirkete yeni bir şeyler kazandırmaktan büyük keyif alırdı. Geride bıraktığı bu değerleri şirketin ana kültürü haline getirerek onu yaşatacağız. Onun varlığını hissetmemek ve onu özlememek imkansız olsa da, Menatek yoluna devam edecek, büyüyecek ve sağlam kalacaktır.
MSI Dergisi: 2-3 yıl önce başladığını belirttiğiniz nesil değişimini Menatek nasıl yönetti?
Naz ÜNAL: Aile şirketleri genellikle nesil değişimi sürecinde büyük zorluklar yaşar. Elbette bizim de payımıza düşen sorunlar oldu, ancak bu konuda çok şanslıyız. Babamız vefat etmeden çok önce bizi bu sürecin bir parçası haline getirmişti. Bize şirket içinde kritik görevler vererek, bu zorlu görevlerin üstesinden nasıl geleceğimizi öğrenmemizi sağladı.
Bize duyduğu güven ve bize bıraktığı geniş hareket alanı sayesinde, inisiyatif almayı öğrendik ve şirket içindeki tüm süreçleri fiilen yöneterek deneyim kazandık. Bu süreçte, hem başarısızlıklar yaşadık hem de şirketi bugünkü konumuna getiren stratejik atılımlar gerçekleştirdik. Bunlar, hem uluslararası arenadaki faaliyetlerimizi şekillendirdi hem de bizi geleceğe hazırladı. Öyle ki, “Bakın, Menatek burada da gelişebilir” dememize neden oldu. Aslında, babamız hayattayken Menatek için bir vizyon çizdik ve gelecekteki hedeflerimize ulaşmak için atacağımız tüm adımları işleyerek ayrıntılı bir plan oluşturduk. Elbette, farklı nesillerin bir araya geldiği her yerde olduğu gibi çatışmalar da yaşandı, ancak yolumuz netti. Onun yokluğunda, bu süreci kaldığımız yerden devam ettireceğiz.
Menatek, Dinamizmini Koruyarak Büyüyor
MSI Dergisi: Bu dönüşüm sürecinden biraz daha ayrıntılı bahsedebilir misiniz?
Naz ÜNAL: Bu dönüşümü sağlıklı bir şekilde tamamlamak için bir süredir yönetim danışmanlarından destek alıyoruz. Bu süreçte, Menatek’i hantal hale getirmeden ve dinamizmini koruyarak büyümenin yollarını arıyoruz. Yaşadığımız dönem, hantal yapıların varlığını kabul etmiyor. Bunun farkındayız ve şirketimizin dinamizmini korumak istiyoruz. Öte yandan, büyüme hedeflerimiz de var. Bu nedenle, büyüme planlarımızla uyumlu, ölçeklenebilir ve dinamik bir sistem kurmak istiyoruz. Kısacası, sürekli büyüyen, ancak büyüdükçe hantallaşmayan bir Menatek hayal ediyoruz.
Baktığımızda, Menatek sadece savunma ve havacılık endüstrisi için alt yüklenicilere iş yaptıran bir aracı şirket değildir. Çok karmaşık bir yapıya sahip bir mühendislik, operasyon ve proje merkezidir. Bu yetkinlikler, geçmiş tecrübemiz ve bilgi birikimimizden aldığımız güç sayesinde, gerektiğinde hızlı değişiklikler yapabiliyoruz ve Türkiye’nin avantajlarını ön plana çıkarabileceğimiz farklı coğrafyalardaki farklı projelere adım atabiliyoruz.
Birkaç yıl önceki iş süreçlerimizle bugünkü süreçlerimiz arasında önemli farklılıklar var ve bunun meyvelerini topluyoruz. Artık çok daha verimli çalışıyoruz. Üstlendiğimiz projeler, gerçekleştirdiğimiz başarılı teslimatlar, büyümemiz ve ihracat başarılarımız bunun somut göstergeleridir.
MSI Dergisi: Bu süreçte görev dağılımında herhangi bir değişiklik olacak mı?
Naz ÜNAL: Bahsettiğim dönüşüm süreci kapsamında, yönetim açısından da farklı bir yapı kuruyoruz. Öte yandan, bu konuda henüz acele etmemiz için bir neden yok. Çünkü son birkaç yıldır zaten şirketin karar alma mekanizmalarının içindeyiz. Son 10 yıldır şirkette çalışıyoruz ve özellikle son 5 yıldır işler zaten bizim aracılığımızla yürüyor. Menatek de özellikle bu 5 yıl içinde büyüdü. Bu nedenle, Mehmet Bey’in ve benim şirketteki rollerimizi bir süre daha sürdürmeyi planlıyoruz.
Dönüşüm kapsamında, hayal ettiğimiz yapıyı oluşturmak ve uzmanlık alanlarımızda daha etkili olabilmek için bazı kritik pozisyonlar oluşturacağız. Bu pozisyonlara hem sektörel hem de yönetim deneyimi olan kişileri getireceğiz. Ancak bu konuda da acele etmiyoruz. Tüm bunlar zamanla gerçekleşecek.
Ayrıca, Yönetim Kurulumuz da farklı bir yapıya kavuşacak. Bir Danışma Kurulu oluşturmayı da planlıyoruz. Danışma Kurulunda, sektörün ve kendi alanlarının önde gelen isimlerini görmek istiyoruz. Bu konuda ilk adımları attık.
Son 2 Yılda 5 Yeni Ülke
MSI Dergisi: Bu dönüşüm, organizasyon şemanıza nasıl yansıyor?
Mehmet ÜNAL: Bir yandan mevcut müdürlüklerimizin kadrosunu genişletiyoruz, diğer yandan da yeni birimler kuruyoruz. Örneğin, kurumsal kaynak yönetimi (ERP) alanında ciddi adımlar attık ve bu alanda yeni bir organizasyon kurduk. Bunun yanı sıra, satış, pazarlama ve iş geliştirme departmanlarımızı birbirinden ayırdık. Şu anda bu üç ayrı departmanda sekiz kişi çalışıyor. Bu kararı almamızın nedeni, Menatek’te bir projenin oluşturulması süreci ile bunu takip eden ihale aşamaları ve ilişki yönetiminin birbirinden tamamen farklı olmasıdır. Bu üç departman farklı birimler olsalar da birbirlerini beslerler ve nihayetinde bir işi tamamlayıp diğerine devrederler. Bu nedenle, farklı departmanlar olsalar da bir ekip olarak çalışıyorlar. Bu kararın ne kadar doğru olduğunu şimdiden görmeye başladık ve son 2 yılda müşteri portföyümüze 5 yeni ülke ekledik.
2021’de %35 Büyüme
MSI Dergisi: Geçen yıl sizinle yaptığımız röportajda, Menatek’in 2018 ile 2020 yılları arasında çok hızlı büyüdüğünü ve bu büyümenin devam ettiğini belirtmiştiniz. Menatek, 2021’i nasıl geride bıraktı? Geçtiğimiz yılın öne çıkan gelişmeleri nelerdi?
Mehmet ÜNAL: 2021, bizim için gerçekten de bir dönüm noktası oldu. Özellikle de biz iki kardeş için. Çünkü yeni projelerimizin etkisiyle altyapı, istihdam ve ciro açısından büyük bir sıçrama yaşadık. Bir yandan tesisimizi genişletirken, ciromuzu Türk Lirası bazında yüzde 35, döviz bazında ise yüzde 10-15 artırdık. İstihdam sayımızı üç katına çıkardık. Bu büyümeyi yönetirken çeşitli zorluklarla da karşılaştık ve büyük engelleri aştık. Bunlar bize çok önemli deneyimler kazandırdı. Bugün kendimizi daha güçlü ve daha iyi hissetmemizi sağlayan ve özgüvenimizi artıran önemli bir yıldı. Bunu, son dönemde aldığımız projelerle zaten kanıtladık.
2022 Hedefleri Adım Adım Gerçekleşiyor
MSI Dergisi: Menatek için 2022 yılı nasıl geçiyor?
Mehmet ÜNAL: Öncelikle şunu belirtmeliyim: 2021’de yaşadığımız büyük sıçramanın ardından, bu büyümeyle elde ettiğimiz olumlu ivmeyi sürdürmeyi hedefledik. Sözleşme bazlı bir şirket olduğumuz için işimizde inişler ve çıkışlar olabilir. Bundan sonra, her zaman yukarı doğru giden bir grafik çizmek istiyoruz. Ayrıca, yeni sistemimizde operasyonları yürütme şeklimiz değişti. Bu nedenle, öncelikle bunu özümsememiz gerekiyor. Ulaştığımız istihdam rakamlarında ölçeklenebilir bir sistem kurmaya çalışıyoruz.
Bu bağlamda, 2022 yılı bizim için yavaş başlayan, ancak daha sonra çok ciddi gelişmelerin yaşandığı bir yıl oldu. Bunun asıl nedeni, en büyük müşterilerimizden biri olan ABD Kara Kuvvetleri’nin bu yılki bütçesinin 2-3 ay gecikmeli olarak onaylanmasıydı. Bu nedenle, hedeflediğimiz bazı projeleri 2-3 aylık bir gecikmeyle aldık. Ancak, şu ana kadarki gelişmeler, bu yıl için belirlediğimiz döviz bazında yüzde 15’lik büyüme hedefimizi gerçekleştireceğimizi ve hatta aşacağımızı gösteriyor.
Menatek Avrupa’ya Genişliyor
MSI Dergisi: 2022’nin ilk yarısında okuyucularımızla paylaşmak istediğiniz başka gelişmeler oldu mu?
Mehmet ÜNAL: Bu yıl, müşteri portföyümüze bir Avrupa ülkesi de dahil olmak üzere üç yeni ülke ekledik. Özellikle bu Avrupa ülkesi, bizim için yeni ve güzel bir pazar oldu. Ayrıca, yılın ilk yarısında yeni ve çok büyük bir yurt içi projenin parçası olduk. Modernize edilmiş bir paletli aracın tüm alt takımını oluşturan parçaları, örneğin süspansiyon kolları, çekiş dişlileri, dişli tekerlek grubu, taşıyıcı tekerlekler ve burulma çubuklarını üreteceğiz ve araç içindeki belirli sistemleri de sağlayacağız.
Ayrıca bu yıl NATO’ya bir dizi teklif sunduk ve tekliflerimizin sonuçlarını yıl sonuna doğru almayı bekliyoruz. Söz konusu sözleşmeler, üç ila beş yıl sürecek uzun vadeli ve çok büyük projelerdir. Aslında bunlar, Menatek’in tarihine damga vuracak ve belki de şirketin bir sonraki sıçramayı gerçekleştirmesini sağlayacak projelerdir. Bunun için çok ciddi bir şekilde çalıştık ve son derece rekabetçi fiyatlar sunduk.
Altyapı Yatırımları Devam Ediyor
MSI Dergisi: Altyapı yatırımlarınız nasıl ilerliyor?
Mehmet ÜNAL: ABD Ordusu’nun belirli bir ihtiyacına yönelik çok ciddi bir test makinesi geliştirdik. Bu makineyi, belirli bir araçta kullanılacak bir rulmanın onaylanmasını sağlamak üzere tasarladık. Ayrıca kendi NAZ rulmanlarımızın farklı modellerini ve diğer üreticilerin rulmanlarını da test edebiliyoruz. Bu makine, sahip olduğu yeteneklerle, özellikle NAZ rulmanları açısından bize önemli ölçüde yol açtı. Çünkü artık tek bir test tezgahıyla birçok farklı işlevi aynı anda test edebiliyoruz.
Buna ek olarak, halen olgunlaşma aşamasında olan çok stratejik bir yatırım planımız var ve gelecek yıl bu konuda adımlar atmayı hedefliyoruz. Şu anda bunu en doğru şekilde nasıl gerçekleştirebileceğimizi düşünüyoruz. Bu yatırımı son derece yenilikçi ve farklı bir bakış açısıyla hayata geçireceğiz.
AS9100’e Geri Sayım Devam Ediyor
MSI Dergisi: Menatek, geçtiğimiz dönemde AS9100 sertifikasyonu için çalışmalar yürütüyordu. Bu çabaların son durumunu bizimle paylaşabilir misiniz?
Mehmet ÜNAL: AS9100 sertifikasyonu için ilk adımları attığımızda, mevcut altyapımızın AS9100 süreçlerine ne kadar uygun olduğunu fark ettik. Bu noktada babamızı bir kez daha anmak istiyorum. Bize sadece mühendislik alanında değil, kalite ve dokümantasyon konusunda da çok önemli bir deneyim miras bıraktı. Aslında farkında olmadan, hammadde tedarikinden üretime, kaplama süreçlerinden testlere kadar her aşamada AS9100 standartlarına uygun şekilde dokümantasyon yaptığımızı fark ettik. Zaten tüm süreçlerimizi belirli bir standart çerçevesinde belgeliyorduk, sadece AS9100 sertifikamız yoktu. Çalışmalarımız devam ediyor ve AS9100 sürecini 2023’ün ikinci yarısında tamamlamayı hedefliyoruz.
BOQU Scooter’lar için İlk Ürün Hedefi 2022’nin Son Çeyreğinde
MSI Dergisi: Menatek, son dönemde kentsel mobilite sektörüne adım attı. Bu alanda BOQU Scooters adında bir marka oluşturdunuz ve elektrikli scooterlar üzerinde çalışmaya başladınız. Bu alandaki çalışmalarınızın durumu nedir? İlk ürünler ne zaman piyasaya sürülecek?
Naz ÜNAL: Menatek bizim için ne kadar değerliyse, yeni girişimimiz BOQU Scooters da o kadar değerlidir. BOQU Scooters, Menatek’in büyüme vizyonundaki hedeflerine ulaşması açısından da kritik öneme sahiptir. Bu konuya büyük bir ciddiyetle yaklaşıyor ve tüm enerjimizi bu markaya adıyoruz.
BOQU Scooters konusunda, yeni ürünler yaratarak stratejik çeşitlilik sağlamak yerine, Ar-Ge çalışmalarına başladığımız mevcut projelere odaklandık ve artık bu projelerin meyvelerini toplayacağımız noktaya geldik. Nitekim bu çabalarımız sayesinde, Türkiye İhracatçılar Birliği (TİM) tarafından düzenlenen Design Türkiye Endüstriyel Tasarım Ödülleri’nde, Türkiye’nin en prestijli tasarım ödüllerinden biri olan Good Design ödülünü aldık.
Kısa süre önce çok başarılı bir test sürecini tamamladık. Bu saha testlerinde motor, batarya ve motor sürücüsünün performansını gözlemledik; scooter’ın yokuşlarda, düz zeminde, orta ve yüksek hızlardaki performansını inceledik. Savunma ve havacılık sektöründeki önemli iş ortaklarımız olan ASPİLSAN Energy ve BİAS Engineering, bu testlerde yanımızdan ayrılmadı. Testler sırasında elde ettiğimiz çok iyi verileri, belirli konularda kararlar almak ve çeşitli iyileştirmeler için bir yol haritası çizmek amacıyla kullandık. Mevcut plan, bu yılın son çeyreğinde seri üretime başlamak ve hemen ardından teslimatlara geçmektir. Bu aşamada üreteceğimiz ilk model, bu alanda hizmet veren şirketlere yönelik bir ürün olacak; ancak bundan sonra, doğrudan son kullanıcıya ulaşacağımız ilginç modeller de olacaktır.
MSI Magazine: Eklemek istediğiniz başka bir konu veya konular var mı?
Naz ÜNAL: Babamızın vefatının ardından, savunma ve havacılık sektörünün her kademesinden taziye mesajları aldık. Bu mesajlar, babamızın ne kadar önemli bir iş başardığını bize bir kez daha gösterdi. Sizin aracılığınızla tüm sektöre bir kez daha teşekkür etmek istiyorum.
Ayrıca, vefatının ardından, babamın mezun olduğu İTÜ’de onun adını taşıyan bir burs programı başlatmak için harekete geçtiğimizi de burada paylaşmak isterim.
